12 Eylül’ün İnşa Ettiği Yeni İnsan Tipinin Türk Romanındaki İzdüşümü: "Yüz:1981" Romanının Pierre Bourdieu’nün Alan Kavramı Üzerinden İncelenmesi

Türkiye siyasal hayatının en sancılı dönemlerinden biri olarak kabul edilen 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi, salt politik ve iktisadi düzlemde değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel yaşamda da radikal dönüşümlere yol açmıştır. Öyle ki, politikanın hedef alındığı, toplumun gitgide depolitizasyon içerisinde yer aldığı 1980’lerin kültürel ikliminde, bireyselleşmiş, apolitik, cinselliği ve hazzı ön plana çıkaran yeni bir insan tipi gelişmiştir. Siyasetin siyasetsizleştirildiği 1980’ler döneminde, inşa edilmeye çalışılan yeni bir insan tipi kuşkusuz ki, edebi eserlerde de yansımasını bulmuştur. Bu çalışmada da Mehmet Eroğlu tarafından kaleme alınan ve 12 Eylül sonrası süreci konu edinen Yüz:1981 adlı eser, Fransız sosyolog Pierre Bourdieu’nün alan analizi perspektifiyle incelenmiş olup, inşa edilmek istenilen yeni bir insan tipinin düşünsel temelleri analiz edilmiştir. Metodolojik olarak tercih edilen alan kavramı üzerinden egemen ve bağlı toplumsal grupların mücadele uzamları, yaşam tarzları ve kültürel pratikleri roman özelinde mercek altına alınmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, tahakküm ve direnişin aynı anda gerçekleştiği alanlar üzerinden 12 Eylül’ün kültürel atmosferinde karşılığını bulan yeni bir insan tipinin Yüz:1981 adlı roman aracılığıyla yeniden inşa edilip edilmediğini çözümlemektir.

12 September 1980 military coup is considered as one of the most painful political periods in Turkey. 12 September coup caused radical transformation in Turkey not only in the fields of politics and economics, but also in the social and cultural spheres. As a result, a new generation was raised in the 1980s with a political culture consisted of more individualism, more apolitical attitude as well as increasing focus on sexuality and pleasure. This new type of man that was raised in a period when politics is depoliticized is depicted in literary works as well. In this paper, a novel fitting into this category, Mehmet Eroğlu’s Yüz: 1981 novel will be analyzed in the light of French sociologist Pierre Bourdieu’s ideas. Accordingly, Bourdieu’s concept of social space will be used in order to analyze dominant and other social classes’ struggles and their extent, lifestyles, and cultural practices within the novel. The main aim of this study is to understand how a new man was created by the 12 September regime’s cultural atmosphere and how this was reproduced with this novel.